Ուսուցչի օրագրից-2

Մանկավարժությունը մասնագիտություն այդպես էլ չկարողացա համարել։ Ի՞նչ գիտություն, մեթոդներ, հնարքներ կարող են քեզ լավ մանկավարժ դարձնել, եթե մարդու նկատմամբ ապրումակցումը չունես։ Ուսուցչությունը ինձ համար կրտսերի ու ավագի, կենսափորձով ու անփորձ, ավելի հմուտ և պակաս հմտություններ ունեցող մարդկանց բնական, չպարտադրվող հարաբերություններ են։ Եվ իմ կարծիքով այս գործում հաջողում են բարեհոգի, ջերմ, սիրառատ մարդիկ, ում համար սովորողները դառնում են մի ընտանիք՝ իր դժվարություններով, հաջողություններով ու  ձախողումներով, ուրախություններով ու հիասթափություններով։  Ընտանիք, որռեղ բոլորը բոլորի ձեռքբերումներով ուրախանում են, անհաջողություններից՝ տխրում, դժվարությունների դեպքում՝ օգնում։ Իսկ նա, ով ուզում է օգտակար լինել, ով սրտացավ է, ով պատասխանատու է իր գործի և մարդու նկատմամբ, չի կարող մեթոդներ, լուծումներ, մոտեցումներ չգտել։ Եթե ինչ-որ բան դու քո խնդիրն ես համարում և մեծ ցանկություն ունես լուծելու, ո՞նց պիտի լուծումը չգտնես։ Եվ այս տեսանկյունից երբ նայում ես ,,ներառականություն,, կոչվող  կրթությանը, կամ հատուկ կարիքով սովորողի պիտակավորմանը, առաջանում են բազմաթիվ հարցեր։

Ականջներիս մեջ հնչեց դասախոսիս՝ Լևոն Ներսիսյանի հնչեղ , թրթռուն ձայնը․,,։ Ասում են փիղը հիշողություն չունի։ Ի՞նչ գիտես, իսկ դու փիղ եղե՞լ ես,,։ Սա դեռ փղի մասին։ Բայց երբ մարդու մասին են խոսու, իբր իրենք ամեն ինչ գիտեն, ամեն ինչ ուսումնասիրված է, տեսակավորում են մարդկանց, նրա հետ հարարբերվելու ձևեր մշակում ու առաջարկում, մնում ես ապշած։ Ախր, որտեղի՞ց գիտեք։ Ի՞նչ ընդհանրություններ կարող ես անել մարդկանց մասին, երբ մարդ-անհատի հետ գործ ունես։
Ներառականության մասին ինչքան շատ են խոսում, ինչքան փորձում են բազմակողմանի մոտենալ, այնքան հեռանում են խնդրից։ Եվ հիմնովին են հեռանում։ ,,Ճամփեն ո՞ւր, ճամփորդն ո՞ւր,,,-կասեր Թումանյանը։
Առցանց հարթակում գործընկերս սովորողների թիվ էր ներկայացնում՝ ունենք այսքան սովորող, որոնցից այսքանը՝ հատուկ կարիքով։ Համացանցը կարմրեց տիար Բլեյանի բարկությունից․,, Դուք ունեք ընդամենը այդքան սովորող, ինչո՞ւ եք առանձնացնում մի քանի սովորողի,,։ Ինչո՞ւ։ Պատասխանը չկա։

Տղան դպրոց է գալիս ուղեկցորդի հետ։ Երեք տարի է դասավանդում եմ։ Աուտիզմի նախանշաններ ունի։ Երբեք խոսելիս աչքերիս չի նայում, հարցերի չի պատասխանում, չի խոսում, չի հարաբերվում։ Ուսումնական պարապմունքների ընթացքում մոտենում եմ, հարցնում՝ ոնց է, ոնց են գործերը,

 

 

Ուսուցչի օրագրից-1

32737478_1848458481860518_4329288723259719680_nՄի Նոնա անունով ընկեր ունեմ։ Մեր կրթահամալիրի ,,Տիգրան Հայրապետյան,, ընթերցասրահի գրադարանավարուհին է։ Տարբեր հարցերով հաճախ եմ մտնում գրադարան։ Ու քանի որ գիտեմ, որ մանկավարժությունը Նոնայի բազմակողմանի հետաքրքրությունների մեջ է  ուսումնական պարապմունքից հետո մտնում եմ գրադարան, միշտ մի ինձ ոգևորած, հետաքրքիր դիտարկում, դեպք պատմում  կամ էլ առաջացած մի մանկավարժական խնդրի մասին եմ խոսում,  քննարկում։ Նոնան էլ՝ էս խաղաղ ու լուռ կինը, լայն աշխարհահայացք ունի, առողջ ու անսպասելի դատողություններ անելու կարողություն։ Читать далее

Աշխարհը շատ է մեծ դասասենյակի չորս պատի մեջ փակելու համար

Նորից բացեցի բառարանը։ Հետաքրքիր էր՝ ինչպես է բացատրված Ստեփանոս Մալխասյանցի բացատրական բառարանում կրթել բառը։ Զարմացա։ Կամ վաղուց եմ նայել, մոռացել եմ կամ կարող է նույնիսկ չեմ էլ նայել այդ բառի բացատրությունը՝ Էնքան համոզված եմ եղել, որ կրթել նշանակում է հենց ուսում տալ, ուսուցանել։

Ուրեմն էսպես՝ ըստ Ստեփանոս Մալխասյանցի բացատրական բառարանի՝ կրթել՝ կիրթ դարձնել։  1․ մարզանքներով՝ վարժություններով զարգացնել ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական կարողությունները 2․ ուսում տալ, ուսուցանել, հրահանգել

Նկատեցի՞ք՝ առաջին իմաստով կրթել նախ նշանանկում է ՝ ֆիզիկական կրթություն տալ, մտավոր և բարոյական կարողությունների զարգացում ապահովել, և միայն երկրորդ իմաստով՝  ուսում տալ, ուսուցանել, հրահանգել։

Բայց իրականում իսկապես էդպե՞ս է, չէ՞։ Կրթությունը հենց ֆիզիկական, մտավոր, բարոյական  կարողությունների զարգացումն է։  Ուրիշ էլ ո՞նց։ Թե չէ՝ կրթություն ասելով եթե հասկանում ենք միայն ու նախևառաջ ուսում տալը, ուսուցանելը, հրահանգներ տալը, էլ չեմ ասում ֆիզիկական կրթության երկրորդ պլան մղելը, ունենում ենք այն, ինչ ունենք այօրվա հանրակրթության մեջ՝ դաս-դասարանական կազմակերպմամբ, նեղ առարկայական ուսուցմամբ։  Դրա համար էլ ինչ ջանասիրությամբ էլ որ կրթում ենք, մեծ հաշիվների մեջ էդպես էլ կիրթ չենք դառնում։ Վկան մեր եթերով հնչող խոսքը, մեր երիտասարդ, թվում է՝ մտավորական սերնդի խոսքուզրույցներն ու բանավեճերը՝ ամենատարբեր մակարդակներում, օր-օրի ծաղկող հեռուստասերիալները՝ իրենց բառուբանով, պահանջարկ ունեցող երաժշտությունը՝ հանրության տարբեր տեղանքներում․․․
Սա՝ որպես նախաբան։
Ընտանեկան դպրոցի հետ մեր համագործակցության արդյունքում ծանոթացանք վավերագրական ֆիլմերի երիտասարդ ռեժիսոր Արթուր Սուքիասյանի հետ։

Առցանց հանդիպում վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր Արթուր Սուքիասյանի հետ

Մեր ծնողներից մեկը կազմակերպեց հանդիպումը։ Երբ կրթության մեջ ծնողը դառնում է գործընկերդ, այնքա՜՜ն է հեշտանում կրթական գործի կազմակերպումը։
Վավերագրությունը էսպես թե էնպես կապվում է մեր կրթական հեղինակային ծրագրի հետ։ Մենք բոլորս էլ՝ սեբաստացի մեծով ու փոքրով, մեր կրթության վավերագրերն ենք՝ մեր տեսանյութերով, մեր ռադիոներով ու TV-ներով։ Ի՞նչ կփոխանցի մեզ այս գործող արվեստագետը։ Ի՞նչ հմտությունների մասին կխոսի։ Ինչպե՞ս կհետաքրքի սովորողին, ինչո՞ւ է կարևոր օրը, երևույթը, տեսածը վավեր դարձնելու հնտություններ ունենալը։  Իրենց ուսումնական /ինչո՞ւ միայն ուսումնական/ առօրյայում տեսախցիկի գործածումը կարո՞ղ է այսպիսի հանդիպումներից, վարպետության դասերից ավելի արդյունավետ դառնալ։

Ռեժիսորը նախօրոք ուղարկեց մեզ իր ֆիլմը՝ ,,Նոր Անտարկտիդան,, / սա նրա մյուս ֆիլմն է՝ ,,Աղավնիների վարպետը,,/, որը նայելուց հետո առցանց Teams հարթակում կազմակերպեցինք քննարկումը։ Անհանգստությունս, որ վավերագրական ֆիլմը այդ 13-14 տարեկանների համար կարող է և հետաքրքիր չլինել, անտեղի էր։ Արթենին գրում է․,, Ֆիլմը դիտեցի մայրիկիս հետ և երկուսիս էլ այն շատ դուր եկավ։ Ֆիլմի թեման շատ հետաքրքիր էր, ինչի շնորհիվ իրականում հետաքրքիր էր նրա դիտումը,,։ Վավերագրական ֆիլմը սովորողներին դուր էր եկել։ Եվ ես նորից մտածեցի, որ մենք երբեմն վերագրում ենք մեր սովորողներին բաներ, որ գուցեև էդպես չէ։

,,Հայոց լեզու, գրականություն,, առարկայի  նեղ խնդիրների մեջ վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսորի հետ հանդիպումը չի մտնի։ Քերականության դասընթացը, հայ գրականության հայտնի բովանդակությունը․․․ որտե՞ղ և ինչպե՞ս  տեղավորես այդ ծրագրում վավերագրական ֆիլմը։ Այո, չի մտնի, չի կապվի, եթե լեզվագործունեությունը չլինի քո ուսումնական ծրագրի գործունեության հիմքում։ Թվային գործիքի կիրառումը բանավոր խոսքի մշակման գործում անփոխարինելի է։ Որևէ բան նկարելու համար սովորողը չի կարող չմշակել իր խոսքը, չփորձել հասկանալի, հստակ ներկայացնել այն։ Իսկ մատուցման ձևը՝ նկարահանումը, ռեժիսուրան, տեղանքի, տեսարանների, գործողությունների ընտրությունը հատուկ աշխատանք է ենթադրում։ Եթե ուզում ես լավ տեսանյութ ստանալ, չես կարող այս ամենը հաշվի չառնել։ Եվ վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր Արթուր Սուքիայանը խոսում էր այս ամենի ինչպեսի մասին։

Շուշան Փաշինյանը ներկայացնում է ընտանեկան զատկական ծեսը։

Արթուր Սուքիասյանը խոսում էր մարդու ,,հայացքի կարևորության,, մասին։ Կարևոր է՝ ի՞նչ է տեսնում մարդը, հայացքը ո՞ր ուղղությամբ է հառում՝ նկատո՞ւմ է պատշգամբում միայնակ նստած տատիկի՞ն, երկնքի թռչուննե՞րը, թե՞ ուշադրությունը ներքևի հարևանի կենցաղային խոսակցություններն են գրավում։ Ի՞նչն է տեսնում և կարևորում։ Այս ամենը ինչո՞վ գրականության խնդիր չէ։ Նո՞ւյնը չի անում նաև գրողը իր գրչով։ Իսկ քո  ընթերցողի ընդունակությունը դրանո՞վ չի որոշվում՝ տեսնո՞ւմ ես գործի հենց այդ առանձնահատկությունը, գնո՞ւմ ես գրողի հայացքի հետևից։ Կարողանո՞ւմ ես հետևել գրողի գրչին, թե ո՞ր ուղղությամբ է տանում քեզ։ 

Երիտասարդ արվեստագետը խոսում է պարզ թվային գործիքի՝ հեռախոսի մասին, որի անընդհատ առկայությունը քեզ մոտ հնարավորություն է տալիս օրվա մեջ հանդիպած ոչ սովորական, ուշագրավ կադրերը ֆիքսել։ Թե հետո դրանք ինչպե՞ս տարբեր նյութերում կօգտագործես, ինչպե՞ս ասելիք կդառնան, դա ցույց կտա քո մոնտաժային հմտությունները, քո երևակայական թռիչքները, որոնք նույնքան կարևոր են ասելիքդ, մտահղացումդ արտահայտելու համար։

,,Շատ կարևոր խորհուրդներ տվեց նա մեզ և՛ ռեժիսուրայի, և՛ տեսանյութեր պատրաստելու մասին։ Տեսահանդիպումից հետո ցանկություն առաջացավ ֆիզիկական միջավայրում հանդիպել այդ մարդուն, որպեսզի ավելի գործնական և հասկանալի լինեին նրա խորհուրդները։ Մի՞գուցե նույնիսկ նա կհամաձայնի մեզ գործնականում ցույց տալ որոշ մանրամասներ, բացահայտել գաղտնիքներ ռեժիսուրայից,,։ — իր բլոգում գրում է Կարինե Գոմցյանը։

Առավոտը գյուղում։ Կարինե Գոմցյան

Տեսանյութերով ասելիք, գաղափարներ, իրենց և դիմացինի խոսքն ու մոտեցումները ներկայացնելը կարևոր  է։ ,,Նա նաև մեզ խորհուրդներ տվեց, թե ինչպես կարող ենք մենք  ,,նկարահանումներ,, կատարել, չէ՞ որ մենք էլ ունենք մեր «Չաչանակ TV-ն» և շատ ենք կատարում նկարահանումներ տարբեր նախագծերի շրջանակներում։ Ունենում ենք շատ հարցազրույցներ և այլն։ Այդպես՝ Արթուրը մեզ մի քանի խորհուրդներ տվեց նկարահանումների վերաբերյալ և ոչ միայն։ Նա նաև պատմեց արդյունավետ մոնտաժի մասին, պատմեց մի քանի փաստեր նյութերի մշակման վերաբերյալ ,,։- գրում է  Արթենի Ջանիկյանն իր բլոգում։

Այսպիսի հանդիպումները, որ մեր կրթական ծրագրերի մեջ՝ որպես նախագծային ուսուցման ձև, ներառված են,  ապահովում են կրթական լայն շրջանակ։ Կրթությունը մեր կյանքն է, մեզ շրջապատող աշխարհը՝ իր բոլոր բաղկացուցիչներով։ Այս մի հանդիպման արդյունքում սովորողները կարդացին Արթուր Սուքիասյանի և նրա գործունեության մասին տեղեկատվությունը, համացանցում գտան նյութեր վավերագրական ֆիլմերի մասին։

Կարդացին, ֆիլմը դիտեցին, քննարկեցին, լսեցին իրար, հարցեր տվեցին, տպավորությունների մասին գրեցին իրենց բլոգներում, տեսանյութ ստեղծելու հետ կապված կարևոր խորհուրդներ ստացան։ Սա հայոց լեզու, գրականությա՞ն դաս էր։ Իհարկե, նաև․․․ Սա կրթություն էր,  նաև լեզվագործունեություն։

Կյանքը առարկաների բաժանված չէ։ Ընթացք է։ Իմ, քո գործունեությամբ պայմանավորված՝ լավ կամ վատ, տխուր կամ ուրախ, ձանձրալի կամ ակտիվ-աշխույժ ընթացք։ Այդ ինչպե՞ս եղավ, որ հանրակրթությունը, որի գործուն շահառուները մեր ամենակտիվ մասն են՝ մեր 5-15 տարեկանները, պիտի արհեստական ինչ-որ առարկայական բաժանումների ու ծրագրերի գերին դառնան։ Լա՞վ է, որ  հանրակրթությունը փակվել է դաս-դասարանական զնդանում, իսկ կյանքն էլ իր համար ,,հոսում է տիեզերքում զնգալեն, ու մեկն ապրում է, մյուսն սպասում,,։ Չէ, լավ չէ, որովհետև տխուր է։
Մենք սպասողը չենք, մենք ապրում ենք՝ առանց կյանքն ու կրթությունը իրար հակադրելու։ Մեր կյանքն է նաև մեր կրթությունը, ինչպես նաև մեր կրթությունն էլ մեր կյանքն է։ Էդպես ճիշտ է մի պարզ պատճառով՝  էդպիսի կրթությունը հավես է։ Եվ ոչ միայն սովորողի համար է հավես, հավես է  նաև ուսուցչի համար։

Մանկավարժությունն ավելի ու ավելի հետաքրքիր է դառնում

Ընտանեկան դպրոցը պարտադրեց իրեն։ Դու քո իրականացրած կրթությամբ, անկախ քո կամքից, հենց էդպես՝ ուզած-չուզած,  մտար ընտանիք։ Կամ պիտի դառնայիր մի արհեստական ելուստ՝ խրված ընտանեկան միջավայրում, որի հետ ընտանիքը չիմանար՝ ինչ աներ, կամ պիտի ձուլվեիր ընտանիքի առօրյային, քո կրթությամբ դառնայիր  նրա օրվա բաղկացուցիչն ու ինչ-որ տեղ նաև լցնեիր առօրյան։

Լա՜վ բռնվեց մեր հանրակրթությունը․․․ Պատշգամբում հարևանուհիս՝ կիրթ, մտավորական, միջին տարիքի կին, վրդովված թոռների առցանց դասերից է խոսում։
— Մի ժամ էս ի՞նչ է խոսում էս ուսուցիչը, կարելի՞ է էդքան խոսել, երեխայի ինչի՞ն է պետք էս ամեն ինչը լսելը, ախր էս ինչե՜ր են անցնում․․․ Բա խո՜սքը, բա հայերե՜նը․․․
Իսկ այս կինը երկար տարիներ է, որ ,Հայֆիլմ,, կինոստուդիայում է աշխատում։ Ես իրեն ժամերով լսում եմ, հետաքրքրում է ինձ։ Հարևանուհիս եփվում է ինքն իր մեջ, իսկ ես մտածում եմ՝ չասե՞մ  մեր առցանց հարթակ գա, սովորողներին ախր էնքա՜ն հետաքրքիր կլինի , ասենք, մուլտֆիլմերի ստեղծման մասին լսելը։

Այո, ուսուցիչը իր բառուբանով, իր հայերենով, իր առարկայի բովանդակությամբ, իր մանկավարժությամբ հայտնվեց բաց ափի մեջ։ Բացվեցին վարագույրները։ Յոթ կողպեքի տակ փակված կրթությունը դարձավ բաց, թափանցիկ, տեսանելի ու լսելի բոլորի համար։

Ոճի և ստեղծագործելու հմտությունների մասին է խոսում արձակագիր Աննա Հարությունյանը։

Читать далее

Իմ Ղազարոս Աղայանը և իմ ընկեր 6 տարեկան Լուսինեն

Խոնարհումս Ղազարոս Աղայանին։ Մանկությանս օրերից մնացած վառ տպավորությունների մեջ սև գիրքն է մնացել, վրան՝ թևավոր, ոսկեբաշ Պեգասը՝  թռիչքի պահին։ Ի՞նչ էր գրքի վերնագիրը՝,,Հրեղեն ձի՞ն,,․․․  Գուցե՝ այո, գուցեև՝  ոչ։ Բայց ես էդպես եմ հիշում։ Եվ հիշում եմ, որ դա  Ղազարոս Աղայանի հեքիաթների գիրքն էր։ Իսկ գրքի մեջ կենդանի, խոսող, գունեղ պատկերներով հեքիաթն էր՝ ,,Հազարան բլբուլը,,՝  իր Ֆահրիզադայով․․․ Չխամրող, ժամանակի ընթացքում նոր գույներ ստացած իր երգող թռչունով, ծառով, ջրով․․․
Իսկ հիմա պատմեմ, թե ինչպես մանկավարժական ոչ հեշտ խնդիր լուծելիս կողքիս կանգնեց Աղայան-մանկավարժը ու նորից հաստատեց, որ կան բաներ, որ ժամանակի փորձությունը հաղթահարում են, երբեք ժամանակավրեպ չեն դառնում և բոլորովին էլ նեղ-ազգային չեն, այլ ունեն համամարդկային արժեքներ։
Փարիզի ,,Մկնիկ,, աշխատանոց գործուղվելիս պիտի աշխատեի երեք տարիքային խմբերի հետ, որոնցից մեկը ․6-8 տարեկաններն էին։ Պիտի խոստովանեմ, որ ամենաշատը ինձ հուզում էր այս խմբի հետ  աշխատելը։
Ես ,,Մխիթար Սեբաստացի,, կրթահամալիրում իմ մանկավարժական գործունեությունը սկսել եմ 7-8 տարեկանների հետ աշխատելով։ Դա էլ ընդամենը երկու-երեք տարի։ Ինչքա՜ն ջրեր են հոսել։ Այնուհետև աշխատել եմ Միջին, ավագ դպրոցների սովորողների, քոլեջի ուսանողների, հետագայում նաև՝ ուսուցիչների հետ՝ ղեկավարել եմ տարբեր ծրագրեր։ Բայց ասեմ, որ այդ կրտսեր տարիքի հետ աշխատելը  իմ մանկավարժական այս ոչ կարճ գործունեության մեջ ամենասիրելին է եղել և մնացել։ Եվ տարրական դպրոցում նորից աշխատելը մնացել էր երազանքի պես մի բան։  Երազանք, որը իրականանալու գրեթե հույս չկար։ Ու մեկ էլ այսպիսի հնարավորություն՝  5-օրյա աշխատանք ,Փարիզի ,Մկնիկ,, աշխատանոցում։ Միջին և ավագ դպրոցի սովորողների հետ իմ վերջին տարիների աշխատանքն ինձ ավելի ինքնավստահ էր դարձնում, բայց, այ՛, կրտսեր տարիքը․․

Читать далее

Երբեք մի ասեք՝ ես չեմ կարող, դրանով դուք զրկում եք ձեզ ամենակարողությունից

1704086_original,, Կատարելությունը ժամում հազար կամ միլիոն մղոն անցնելը չէ և ոչ իսկ լույսի արագությամբ թռչելը, քանզի յուրաքանչյուր թիվ սահման է, իսկ կատարելությունը սահմաններ չունի։ Բացարձակ արագությունը այնտեղ հայտնվելն է,,։ Ջոնաթան Լիվինգսթոն  ճայը։ Ռիչարդ Բախ

Դիմացս համակարգչի էկրանն է՝ սովորողներիս սիրուն, բայց ոչինչ չասող նկարներով։ Չեմ տեսնում սովորողների աչքերը։  Իսկ ես այնքա՜ն սովոր եմ աչքերին նայել։ Սովորաբար հայացքից եմ հասկանում՝  մնա՞ց անհասկանալի բան, համաձայնե՞ց, տարակուսե՞ց․․․ Աչքերի միջի հարցականը արագ եմ բռնում։ Ուսուցչական հմտություն է  20-25 հայացք միանգամից քո տեսողական դաշտում պահելը։ Իսկ էսպե՞ս։ Ա՜յ քեզ վիճակ․․․ Տեսախցիկները չենք միացնում․ համացանցի թույլ լինելը դրա հնարավորությունը չի տալիս։ Մնում է ձայնը, շունչը, երբեմն  ասելիքը շտապ ասելու հևքը, երբեմն էլ  սովորողիդ ուղղակի զգալու տարիների մեջ մշակված հմտությունը։  Քեզ յուրային ընկալող սովորողիդ լռությունն անգամ էկրանից այն կողմ խոսուն է։ Читать далее